To już pewne: Na cmentarzu w Kobylanach spoczywa bratowa Ignacego Łukasiewicza

Na cmentarzu w Kobylanach pochowana jest Maria ze Sławińskich Łukasiewiczowa. W tym samym grobie pochowano także Mieczysława Morę Kobuzowskiego, dziedzica Sulistrowej.

Fot. Mateusz Więcek

Kim była Maria Łukasiewiczowa? Dlaczego pochowano ją w Kobylanach? Jaki miała związek z Kobuzowskimi z Sulistrowej?

Fot. Mateusz Więcek

Niestety niewiele jest informacji o samej Marii Łukasiewiczowej. Jednak z poszukiwań, które od lat prowadzimy z panem Markiem Widurkiem wynika, że jej mąż to Franciszek Łukasiewicz herbu Łada, brat słynnego Ignacego Łukasiewicza.

Franciszek Łukasiewicz był starszym bratem Ignacego. Urodził się w 1817 w Chorzelowie (zm. po 1878). Ukończył gimnazjum pijarskie w Rzeszowie. Był prawnikiem, sędzią, politykiem i posłem demokratycznym do austriackiej Rady Państwa.

Pod koniec życia osiadł w Brzeżanach. Tak więc ani z Kobylanami ani z Sulistrową nie miał nic wspólnego. Poza tym, że jego słynny brat mieszkał w sąsiadującej z Kobylanami Chorkówce, a w sąsiedniej Bóbrce wydobywał ropę.

Dlaczego więc jego żona, Maria, została w 1893 roku pochowana w Kobylanach?

Otóż Maria była teściową Mieczysława Kobuzowskiego. Mieczysław ożenił się z jej córką, Jadwigą. Potwierdzają to dokumenty, potwierdza to pani Barbara Olejarz, dyrektorka Muzeum Przemysłu Naftowego w Bóbrce.

Ale z Sulistrową związana była także druga córka Marii, Zofia, która była drugą żoną Karola Józefa Petelenza (1847-1930) – dra filologii, nauczyciela c.k. radcy szkolnego. Według pani dyrektor w Muzeum Podkarpackim są fotografie córek Łukasiewiczów podpisane jako Jadwiga Kobuzowska i Zofia Petelenz.

Pierwszą żoną Karola była Franciszka Maria Michalina z Kobuzowskich h. Mora. A Kobuzowscy to od wieków dziedzice Sulistrowej. Pochowany z Marią Łukasiewicz Mieczysław Kobuzowski był bratem Franciszki.

Franciszka zmarła 1 marca 1890 roku w Sanoku w wieku 33 lat, pochowana została w Kobylanach. Małżonkowie mieli dwójkę dzieci: Czesława (1879) i Marię (Stobiecką). Poprzez pierwszą żonę z Kobuzowskich zięć Marii – Karol Józef Petelenz miał związki z majątkiem w Sulistrowej. Jednak dziedziczką była bezdzietna Jadwiga z Łukasiewiczów Kobuzowska.

Włodzimierz Bonusiak w swojej książce „Szejk z Galicji. Ignacy Łukasiewicz 1822-1882” (2008) pisze, że „Wnuk jednej z córek – Włodzimierz Petelenz w okresie międzywojennym mieszkał w sąsiedztwie Chorkówki, w Sulistrowie i gromadził pamiątki po swym sławnym krewnym, ale zaginęły one podczas II wojny światowej”. Bonusiak powołuje się przy tym na ustalenia wcześniejszego biografa Ignacego Łukasiewicza – Stanisława Brzozowskiego (Ignacy Łukasiewicz…, 1974 s.166). Ja jednak w swoich poszukiwaniach nie znalazłam żadnego Włodzimierza o nazwisku Petelenz. Nie ma go ani w geni ani u Minakowskiego. Znalazlam natomiast Włodzimierza Łukasiewicza, brata Jadwigi i Zofii, czyli syna Franciszka Łukasiewicza i Marii.

Biblioteka dworska w Sulistrowej przepadła w pożarze tuż po wojnie. Naocznym świadkiem pożaru dworu tuż był pan Janusz Michalak z Iwonicza Zdroju, prawnik, historyk, krajoznawca, publicysta, autor licznych monografii, opracowań historycznych, krajoznawczych i przewodników historycznych. Według jego relacji dwór podpalili prawdopodobnie pogorzelcy, którzy podczas frontu stracili swoje domy i we dworze znaleźli schronienie. Mimo wysiłków miejscowej straży pożarnej, nic nie udało się uratować. W tym czasie nastoletni Janusz przebywał na wakacjach u swojej ciotki w Draganowej, która była nauczycielką i przyjaźniła się z mieszkańcami wszystkich dworów w okolicy. To z nią jeszcze przed wojną odwiedził dwór w Sulistrowej. Pan Janusz dodaje, że we dworze w Sulistrowej było zawsze dużo dzieci, które przyjeżdżały tu na wakacje.

Maria ze Sławińskich Łukasiewiczowa po śmierci męża Franciszka Łukasiewicza na „stare lata” zamieszkała prawdopodobnie w Sulistrowej z córkami Jadwigą i Zofią. Jak już wspominałam wcześniej, Jadwiga nie miała dzieci. Synem Zofii był Roman Karol Florian Petelenz-Łukasiewicz h. Rogala. Oznaczałoby to, że ze strony drugiej córki Maria też nie doczekała wnuka, bo syn Zofii i Karola Petelenza – Roman urodził się w 1900 roku, siedem lat po śmierci babci Marii. To on do nazwiska  Petelenz dodał drugi człon – Łukasiewicz.  I to prawdopodobnie on, a nie Włodzimierz, gromadził pamiątki po sławnym krewnym Ignacym.

Z tej rodziny pochodzi nieżyjący już Jacek Łukasiewicz, właśc. Jacek Petelenz-Łukasiewicz krytyk literacki, historyk literatury, prof. Uniwersytetu Wrocławskiego. W jednym z wywiadów powiedział, że dzieciństwo i wojnę przeżył w rodzinnym majątku w Sulistrowej. W biogramie ojca, który publikuję poniżej, prof. Łukasiewicz wyjaśnia, w jakich okolicznościach jego ojciec dodał drugi człon nazwiska*.

W roku Łukasiewicza (2022) zrodziła się piękna inicjatywa. Mieszkający w Krakowie (ale pochodzący z Łęk Dukielskich) Mateusz Więcek, historyk, genealog i odnowiciel wielu zabytkowych grobowców na cmentarzu w Kobylanach, chciałby odnowić także ten, w którym spoczywa Maria ze Sławińskich Łukasiewiczowa – bratowa Ignacego Łukasiewicza.

Panie Mateuszu, wspieram Pana wysiłki.

I jeszcze chciałabym pięknie podziękować Panu Markowi Widurkowi za współpracę przy rozwiązywaniu kolejnej historycznej zagadki, jakim było ustalenie, kim była Maria ze Sławińskich Łukasiewiczowa pochowana w Kobylanach. A Panu Mateuszowi Więckowi za to, że dzięki pięknej inicjatywie odnowienia jej grobowca mogłam odkurzyć rozpoczęte kilka lat temu badania i podsumować ustalenia. Jestem przekonana, że potwierdzą je kolejne odkrywane dokumenty.

Jolanta van Grieken-Barylanka

 

Roman Petelenz-Łukasiewicz (1900-1949) – dr filozofii, absolwent archeologii, pisarz. Syn Karola, germanisty, nauczyciela gimnazjalnego, autora i współautora różnych publikacji, w tym podręczników dla gimnazjów galicyjskich, i Zofii z domu Łukasiewicz. Dzieciństwo spędził z rodzicami w Stryju i we Lwowie. Tu też uczęszczał do Prywatnego Gimnazjum im. A. Mickiewicza. We wrześniu 1914 po wybuchu wojny rodzina przeniosła się do Cylei (obecnie Celje w Słowenii), tam otrzymał świadectwo ukończenia klasy piątej. Po powrocie do Lwowa w roku 1915 kontynuował naukę i w roku 1918 zdał maturę. W tym samym roku 1918 wziął udział w obronie Lwowa, służył na odcinku „Sokół”, a od I 1919 jako bombardier w 2 baterii 6 Pułku Artylerii Polowej. Służbę tę opisał potem w tomiku Telefoniści baterii wydanym przez Państw. Wyd. Książek Szkolnych w ramach Biblioteki Szkoły Powszechnej (Lwów 1933). W czasie pełnienia służby zachorował na zakaźną śpiączkę, wyszedł z niej, lecz objawy neurologiczne pozostały na całe życie. W latach 1921-1923 uczęszczał na Wyższe Kursy Ziemiańskie we Lwowie, które ukończył zdawszy egzamin główny 17 12 1923.

Adoptowany przez bezdzietną owdowiałą ciotkę Jadwigę Kobuzowska, z domu Łukasiewicz, zgodnie z obowiązującym prawem w byłej Galicji przybrał do rodowego Petelenz jej panieńskie nazwisko. W roku akad. 1922/23 przez semestr był słuchaczem filozofii, a od 1926 studiował na tymże Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie archeologię klasyczną, zakończoną uzyskaniem stopnia doktora filozofii 28 listopada 1930 r. na podstawie rozprawy Dwanaście prac Heraklesa w młodszej rzeźbie greckiej. Promotorem był prof. Edmund Bulanda. Przez krótki czas był asystentem przy katedrze archeologii klasycznej Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, kierowanej przez prof. Edmunda Bulandę. Po odejściu z Uniwersytetu zamieszkał w majątku przybranej matki w Sulistrowej, pow. Krosno. W 1933 r. ożenił się z romanistką Marią Koczorowską, a ślub odbył się w Poznaniu. Zamieszkali w Sulistrowej. Mieli troje dzieci: Jacka ur. 1934, Jadwigę ur. 1935, Andrzeja ur. 1937. W tym czasie współpracował z amatorskimi teatrami ludowymi, pisał dla nich sztuki teatralne, drukował również wiersze i szkice w czasopismach, m. in. w „Pionie”, działał w Kasach Stefczyka i innych organizacjach społecznych. W roku 1937 został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi („za zasługi na polu pracy społecznej”). Po wybuchu wojny wyjechał do Lwowa, a po wkroczeniu wojsk sowieckich został odcięty granicą od rodziny. We Lwowie mieszkał wraz z matką. W 1941 roku (gdy Lwów dostał się pod okupację niemiecką) przyjechał z nią do Sulistrowej; nasiliły się objawy dawnej choroby. Na początku września 1944 r. Sulistrowa znalazła się na pierwszej linii frontu. Dom został zburzony, posiadłość zniszczona. Coraz bardziej chory, przebywał potem przez parę miesięcy w Miejscu Piastowym, a następnie w Krośnie, głównie w szpitalu. We wrześniu 1945 r. wyjechał wraz z żoną i dziećmi do Leszna, gdzie nawiązał współpracę z czasopismami, pisał m. in. recenzje z wystaw leszczyńskich malarzy. Współpracował z organizującym się w Lesznie muzeum. Brał udział w przygotowaniu obchodów jubileuszu Leszna w roku 1947. Napisał m. in. tekst o Panoramie Bitwy na Psim Polu L. Rozpendowskiego i K. Stobieckiego i „Hymn Leszna”, do dziś wykonywany. Choroba uniemożliwiła mu dalsze prace. Nie mógł już sam jeść, ani wychodzić z mieszkania. Umarł 2 lutego 1949 r. Pochowany został na cmentarzu parafialnym przy ul. Kąkolewskiej.

Dokumentacja: Świadectwo dojrzałości (Wyższe Realne Gimnazjum Prywatne im. Adama Mickiewicza we Lwowie, Oddział Klasyczny), dat. 6.06.1918 r. oraz inne świadectwa szkolne z tego samego gimnazjum, a także K. k. Staats-Gymnasium in Cilii; karta identyczności wyd. przez Dowództwo 2 Baterii 5 Lwowskiego Pułku Artylerii Polowej (i inne związane z tym dokumenty); spis wykładów UJK we Lwowie (trymestr I r. akad. 1922/23); świadectwo egzaminu głównego Wyższych Kursów Ziemiańskich we Lwowie z 17.12.1923; książeczka legitymacyjna Wydz. Humanistycznego Uniw. Jana Kazimierza we Lwowie dat. 20.02.1926;. świadectwo przynależności do gminy Sulistrowa, dat. 28.04.1930; dyplom doktorski UJK (po łacinie), datowany 28.11.1930; dokument ślubu z 11.01.1933, Urząd Stanu Cywilnego w Poznaniu – miasto I; dyplom nadania Srebrnego Krzyża Zasługi przez Prezesa Rady Ministrów S. Składkowskiego, Warszawa 11.08.1937 oraz inne dokumenty, a także rękopisy – wszystkie w posiadaniu autora biogramu.

Autor biogramu: Jacek Petelenz-Łukasiewicz

Roman Petelenz-Łukasiewicz (1900-1949) – Stowarzyszenie Historyków Starożytności (stowarzyszeniehistorykowstarozytnosci.edu.pl) – dostęp 22.11.2022

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *